مسکن مهر جدید در راه است!

زلزله مانند صدها بلای طبیعی و غیرطبیعی دیگر در پایتخت فراموش شده است و این روزها کمتر مسئول یا شهروندی درباره آن سخن می‌گوید. اما هرگز نباید فراموش کرد که براساس پیش‌بینی‌های کارشناسان، زلزله تهران اجتناب‌ناپذیر است.

به همين دليل هر لحظه بايد منتظر وقوع آن باشيم. نكته قابل توجه اينجاست كه تهران به‌عنوان پايتخت ،چه ميزان در برابر زلزله و حوداث پس از آن آمادگي دارد. حادثه پلاسكو و امدادرساني پس از آن گواه روشني بر اين مساله است كه اگر در تهران زلزله‌اي رخ دهد، شاهد بزرگ‌ترين فاجعه يك قرن اخير در كشور خواهيم بود. از كمبود تجهيزات و امكانات هلال احمر، غافلگيري مسئولان ستاد بحران كه بگذريم به غول خفته تهران، بافت فرسوده مي‌رسيم.

22 درصد پلاك‌هاي تهران در بافت فرسوده

به گزارش اقتصادآنلاين به نقل از قانون، براساس آمار بيش از 3 هزار و 270 هكتار بافت فرسوده در تهران وجود دارد كه 22 درصد پلاك‌هاي تهران را به‌خود اختصاص داده است. بافت فرسوده‌اي كه همچون آتش زير خاكستر است كه هر لحظه امكان شعله‌ور شدن و وقوع يك فاجعه در آن وجود دارد. تراكم بالاي جمعيت و عدم امكان امدادرساني در مواقع بحراني دو شاخصه مهم بافت فرسوده است. دو شاخصه‌اي كه در مواقع بحران، تراژدي‌هاي غم‌انگيزي را خلق خواهند كرد.

درچند سال اخير براي جلوگيري از وقوع فاجعه، نوسازي بافت فرسوده مطرح شده است؛ شهرداري بسته‌هاي تشويقي براي نوسازي بافت‌هاي فرسوده تهران ارائه كرده اما اين بسته‌هاي تشويقي با استقبال مالكان بافت‌هاي فرسوده مواجه نشده است و همچنان بافت‌هاي فرسوده در شهر جولان مي‌دهند. براساس برنامه پنج ساله چهارم توسعه كشور، بافت‌هاي فرسوده بايد طي 10 سال نوسازي شوند؛ اتفاقي كه در تهران تاكنون رخ نداده است. بافت‌هاي فرسوده تهران بيشتر در محدوده مركزي شهر و در مناطق 10، 11 و 12 و همچنين مناطق حاشيه‌اي محدوده مركزي مانند مناطق 7، 14، 15 و 17 متمركز شده است.

بازآفريني شهري براي نوسازي

يكي از طرح‌هايي كه درچند سال اخير براي نوسازي بافت فرسوده از سوي دولت پيشنهاد شده و مطالعات بسياري نيز روي آن صورت گرفته، طرح «بازآفريني شهري» است. به‌گفته معاون مسكن وزير راه و شهرسازي، طرح بازآفريني شهري بر نوسازي بافت‌هاي فرسوده مياني يا درون شهرها متمركز است. پيشنهادي كه براي بازسازي و تامين مسكن وجود دارد، اين است كه در دهه آينده سرمايه‌گذاري در اين بافت‌ها باشد. فرآيند اجرا در نوسازي بافت‌هاي فرسوده به‌صورت محله محور است؛يعني همزمان با نوسازي مسكن، امكانات محله و امكانات شهري متناسب با آن بازسازي مي‌شود و توسعه مي‌يابد. بر اساس برنامه توسعه ششم بايد هرسال 270محله در قالب بازآفريني نوسازي شوند كه اين امر توسط بخش خصوصي و توسعه‌گران انجام مي‌شود و زمين را يا خود مردم مي‌دهند يا دولت از زمين‌هاي دولتي واگذار مي‌كند و بانك‌ها ‌نيز متناسب با پروژه تامين مالي را با پرداخت تسهيلات برعهده مي‌گيرند.

طرح بازآفريني شهري در سايه

اما به تازگي خبرهايي از نوسازي بافت فرسوده پايتخت در قالب طرحي عجيب به‌گوش مي‌رسد. پروژه‌اي كه طرح بازآفريني شهري در سايه آن گمشده است. براساس شواهد دولت در نظر دارد در زمين‌هاي باز شهري اقدام به احداث ساختمان‌هايي براي انتقال جمعيت ساكن در بافت فرسوده، كند. طرحي كه با حاشيه و البته اعتراض‌هاي گسترده‌اي همراه بوده است. رييس كميسيون شهرسازي و معماري شوراي شهر تهران يكي از منتقدان طرح جديد نوسازي بافت فرسوده  در اين‌باره مي‌گويد:« توجه ويژه دولت به موضوع احيا و بازسازي بافت‌هاي فرسوده، فرصت استثنايي و تاريخي براي كلانشهرهاي كشور به‌وجود آورده است. تهران با دارا بودن حدود سه هزار و 268 هكتار بافت فرسوده يكي از كلانشهرهاي در معرض آسيب كشور محسوب مي‌شود. به همين دليل احيا و نوسازي بافت فرسوده يكي از اولويت‌هاي اصلي مديران شهري است. اما به تازگي طرحي از سوي دولت در ستاد بازآفريني شهر تهران، مطرح شده و چندين كلنگ‌زني نيز در راستاي اجراي آن انجام شده است. نكته قابل توجه اينجاست كه تاكنون از اين طرح به‌صورت كامل رونمايي نشده و به‌عنوان عضوشوراي شهر تهران از نوع مدل، روش و پيوست‌هاي مطالعاتي آن اطلاعي ندارم».

طرحي در ابهام

محمد سالاري با اشاره به اينكه نقش مردم و سازمان‌هاي و نهادهايي كه در فرآيند نوسازي و بهسازي بافت فرسوده مداخله و حضور دارند، در اين طرح مشخص نيست، ادامه مي‌دهد:«در بررسي‌هاي انجام شده، مشخص شد كه دولت زمين‌هاي چند هكتاري بكر و باز در نزديكي بافت فرسوده شهر تهران را به اجراي اين طرح اختصاص داده است. در اين طرح بارگذاري‌هاي جديدي را با مشاركت بخش خصوصي و بسته‌هاي تشويقي مانند واگذاري رايگان زمين به سرمايه‌گذاران و عطاي تسهيلات كم‌بهره و بلند مدت، اجرا مي‌شود. حال پرسش اينجاست كه بارگذاري جديد چه ارتباطي با نوسازي بافت فرسوده دارد؟

دولت مدعي است جمعيت ساكن در بافت فرسوده را در اين ساختمان‌ها ساكن مي‌كنند و پس از بازسازي بافت فرسوده دوباره ساكنان بافت فرسوده را به محله‌هاي بازسازي شده، انتقال مي‌دهند. به اعتقاد من اجراي اين پروژه‌ بازگشت به گذشته است.

در گذشته تهران چنين طرح‌هايي را تجربه كرده است؛ پروژه‌ نواب نمونه بارز آن است. برخلاف ادعاي دولت طرح جديدي قرار نيست، اجرا شود. اما مساله ديگر چگونگي انتقال ساكنان بافت فرسوده بوده كه سازوكار دولت در اين بخش نيز مشخص نيست و پرسش اصلي اين است كه آيا اين طرح تحقق‌پذير است؟».

مسكن مهر در قلب تهران

او درباره بارگذاري جديد و تاثير آن بر سرانه‌هاي خدماتي و عمومي شهري، مي‌گويد:« مهم‌ترين چالش ما در بافت فرسوده، كمبود سرانه و پروژه‌هاي محرك توسعه است. اگر زمين‌هاي نزديك بافت فرسوده نيز ساخته شوند، براي توسعه و آينده شهر در بحث اندوخته زمين با مشكل مواجه خواهيم شد. طرح دولت مشابه طرح مسكن مهر است و براي حل اين مشكل بايد از تمام ابعاد آن رونمايي شود.

كارشناسان و مردم حذف شده‌اند

سالاري با تاكيد بر اينكه در حوزه بافت‌هاي فرسوده بدنه كارشناسي حذف شده‌اند،بيان مي‌كند:« دولت در اين طرح بدنه كارشناسي را حذف كرده و حتي وزارتخانه تخصصي مربوط به اين طرح، وزارت راه و شهرسازي نيز نقش بسيار كم‌رنگي در فرآيند اجراي اين طرح دارد. واگذاري اين پروژه به دكتر تركان باوجود تمامي خدمات ارزشمند او در بخش‌هاي صنعت و ... ابهام دارد؛ چرا كه تركان تاكنون سابقه اجرايي در بخش نوسازي بافت فرسوده نداشته است.

شركت مادر تخصصي عمراني و بهسازي، وزارت راه و شهرسازي، سال‌هاست كه در حوزه بافت‌هاي فرسوده مطالعات تخصصي به‌ويژه در طرح بازآفريني شهري انجام داده است. طرحي كه درحال حاضر از سوي دولت معرفي شده، هيچ ارتباطي به طرح بازآفريني شهري ندارد ».

نوسازي بافت فرسوده يك شبه اجرايي نمي‌شود

عضو شوراي شهر تهران مي‌افزايد:« از يك سو تا زماني‌كه دولت در اين طرح از نظرات كارشناسان، متخصصان، نهادها، سازمان‌هاي مرتبط و شهروندان استفاده نكند، به موفقيتي در نوسازي بافت فرسوده دست نمي‌يابد. از سوي ديگر بافت‌هاي فرسوده يك شبه به وجود نيامده كه يك شبه با دستور حتي رييس جمهور، تخصيص اعتبار و تغيير مجري پروژه بتوان آن را حل كرد.نوسازي بافت فرسوده يك فرآيند است كه به صورت تدريجي و با طرحي بلند مدت اجرايي خواهد شد.

براساس تجربه و مطالعات نوسازي بافت فرسوده در جهان، مداخله تنها سخت افزاري و مبتني بر ساختمان‌سازي در حوزه بافت هاي فرسوده سرانجامي ندارد. در اين حوزه بايد بيش از ساختمان به محله‌ و پيوست‌هاي فرهنگي، اجتماعي و ... آن توجه ويژه داشت. كالبد يك محله تصويري از واقعيت‌هاي فرهنگي، اجتماعي و معيشتي مردم ساكن محله است.

تا زماني‌كه چالش‌هاي مختلف محله را بررسي نكرده‌ايم،امكان نوسازي وجود ندارد.مشاركت مردم متكي بر حفظ ارزش‌هاست. اگر نوسازي بر اين مساله تاكيد نداشته باشد ، راه به جايي نخواهيم برد».

اما و اگرهاي مداخله‌هاي دولتي

سالاري با اشاره به اينكه در حوزه سياست گذاري و ارائه بسته‌هاي تشويقي موثر بايد كار را به مردم و بخش‌خصوصي واگذار كنيم، مي‌گويد:« هنگامي‌كه دولت به پروژه نوسازي بافت فرسوده ورود پيدا مي‌كند، اين طرح ديگر نوسازي نيست و براساس تجربيات مداخله دولت و شهرداري‌ها در هر طرحي منجر به موفقيت نخواهد شد. در طرح فعلي دولت، مردم و ذي‌نفعان كنار گذاشته شده‌اند.

در حوزه بافت فرسوده باتوجه به تفاوت‌هاي كالبدي و ماهيتي در محله‌ها، اجراي يك طرح به صورت كلي پاسخگو نيست و بايد به صورت محله به محله و باتوجه به چالش‌ها و خصوصيات آن‌ها طرح نوسازي را اجرايي كرد.يكي از مطالبات جدي افكارعمومي اين است كه حاكميت، دولت و مديريت شهري اعم از شورا و شهرداري در فرآيند ايمن سازي شهر ورود پيدا كنندكه مهم‌ترين حوزه ايمن سازي نيز احيا و نوسازي بافت هاي فرسوده است .آمار ها نشان مي‌دهد كه متاسفانه در كل كشور حدود 61 هزار هكتار سكونتگاه غير رسمي ، 55 هزار هكتار بافت فرسوده مياني درون شهري و 24 هزار هكتار بافت تاريخي واجد ارزش موجود در بافت هاي فرسوده وجود دارد؛ البته اين آمار به‌جز احتساب حاشيه نشين‌ها ومحدوده هايي از حاشيه هاي شهر است كه هر روزه در اطراف شهرهاي بزرگ شكل مي گيرند و بافت ناكارآمد محسوب مي‌شوند. مطالعات و بررسي‌هاي آماري نشان مي دهد كه تعداد حاشيه نشينان در كشور در سال 82، 6 ميليون نفر بوده كه اين عدد در سال 95 به 11 ميليون نفر رسيده است؛بنابراين دولت و مديريت شهرها به اين نتيجه رسيدند كه بايد بحث احيا و نوسازي بافت هاي فرسوده را در اولويت كار خود قرار دهند.

شيوه مداخله بازآفريني شهري تا حد بسياري مورد قبول بدنه كارشناسي كشور قرار گرفته اما دغدغه و نگراني جدي ما به‌عنوان شوراي شهر تهران اين است كه براي اجراي سند بازآفريني شهري بايد برنامه هاي عملياتي و اجرايي تدوين شده و ملاك عمل قرار گيرند.

در اينجا خود دولت، هم زمين عرضه مي كند و هم با مشاركت بخش خصوصي نسبت به ساخت و ساز و بارگذاري اقدام مي كند. اين مدل در كشورهايي از جمله درشهر آنكارا تركيه و چين و برخي كشورهاي ديگر و حتي در دوران مديريت هاي شهري گذشته تهران در محلاتي مانند اتابك و خوب بخت با يك تغييرات جزيي عملياتي شده است اما هيچ‌كدام از آن ها موفق نبوده اند؛ چراكه با اين شيوه، اهالي ساكن در بافت هاي فرسوده را از محلات خود كوچ دادند و ديگر بازنگشتند».

گزارش اشکال Top